Gạo đồng thuộc cánh đồng lúa Tuy Hoà, chất gạo không dẻo, hơi khô. Thích hợp cho người đi núi, đi rẫy, làm đồng án. Vì thường phải dậy sớm nấu cơm, ép nóng vào cái gô, để đến trưa chiều cơm sắn ra hoặc sới vẫn còn hạt. Nên người làm rẫy vẫn thích đem cơm này hơn là cơm gạo dẻo. Mùa mưa ít cá tươi, và cũng tiện cho việc đùm túm bữa ăn, miễn sao tinh gọn và nhanh nhất. Nên chọn mực muối cho hao cơm, tốn mắm.
Nhất là mắm cá cơm gành đỏ, trộn với đu đủ non, cà giòn xanh ngâm muối. Đu đủ ngon thì phải kể đến vùng Sơn Long, Sơn Định. Con mực muối thì phải kể đến vùng biển Đại Lãnh, Phan thiết, Cà Ná. Đặc biệt ngon nhất là vùng Long Đất- Bà Rịa,Vũng Tàu. Bữa cơm mà không rau như nhà giàu không mắm. Gần như bữa cơm trưa đồng án thường ngắt vội vài đọt rau muống, hay vài cong đọt chua lẻ, đọt dương sĩ…. cho thêm phần giòn, vui vị cho bữa cơm nửa buổi, ngày mưa dầm lạnh cóng thấu xương, cũng như ngày nắng rực giữa trưa hè cháy da cháy thịt.
Cái thời còn tuổi ăn tuổi chơi, có miếng cơm trắng thì mừng vui khôn tả. Cứ khóc thúc thít, mỗi lần thấy nồi cơm toàn sắn mì khô, ghé khoai lang ruột trắng. Ăn mà ngẹn ngào, dở khóc dở cười. Thời bao cấp ai cũng vặn lòng, ai cũng chắc chiêu, ai cũng tiết kiệm. Vì thế người dân Nam Trung Bộ đặt cho cái tên rất thân thương, gọi là (Nẫu). Kệ nẫu- nẫu dãy đó- nẫu dãy na. Rất vui, rất lành tính…. cũng vì thời tiết khắc nghiệt nên nẫu dẫy đó, nẫu sao cũng được. Miễn là nẫu còn sống sót qua trận lũ, trận lụt hàng năm như cơm bữa. Thương cho nẫu cục nịch, thương cho nẫu chắc như bắp mà để lời cho vài trận bão lũ về sau….
Bông Nguyễn
